Dünya, çoğu zaman üzerine bastığımız sağlam bir zemin değil, ruhumuzun içinde çırpındığı uçsuz bucaksız yer yer de karanlık ve çalkantılı bir deniz gibidir. İnsan bu denize fırlatılmış bir sandal gibi, bir yandan dalgalarla boğuşur, diğer yandan ufukta belirecek o sükûnetli ışığı arar. Hayatın akışı her zaman berrak bir nehir gibi süzülmez; bazen sular bulanır, bazen akıntı tersine döner ve nihayetinde o meşhur ifadeyle; işler birbirine dolanır, karışır. İşte o an, insanın kendi varlığıyla ve yaratıcısıyla olan en mahrem imtihanı başlar.
Her insanın hayatında öyle bir eşik vardır ki, orada akıl susar, mantık iflas eder ve kelimeler boğazda düğümlenir. Planlar bozulur, yollar tıkanır; sanki görünmez bir el, dokuduğumuz hayat kumaşının ipliklerini birbirine dolaştırır. Bu “dolanma” hâli, aslında bir kaostan ziyade, ruhun terbiye edildiği bir cenderedir. İnsan, rahatlık içindeyken kendi derinliğini keşfedemez. Ancak işler sarpa sardığında, o karanlık dehlizlerde el yordamıyla ilerlemeye çalıştığında, kabiliyetini ve içindeki sönmez kandili fark eder.
Dünya, bir vuslat yeri değil, bir gurbet mekânıdır esasında. Karşılaştığımız her problem ve acısını çektiğimiz her sıkıntı bu gurbetin nişaneleridir. İnsanın kalbindeki dinmek bilmeyen sızı, aslında ait olduğu yere duyduğu özlemin yansımasıdır. İşlerin birbirine dolanması, bize bu dünyanın kalıcı mekân olmadığını, buradaki her şeyin geçici ve kırılgan olduğunu hatırlatmak için çıkar önümüze. Böyle anlarda insanın önüne iki yol çıkar: Ya isyanın hırçın kollarında ruhunu paralamak ya da sabır denilen vakur ve derin limana sığınmak. Ancak sabır, pasif bir boyun eğme, eli kolu bağlı bir bekleyiş değildir. Sabır; acıyı bal eylemek, karanlığın içindeki ışığı görmeden dahi ona inanmak ve “O, yapıyorsa bir hikmeti vardır” diyebilme asaletidir.
Sabır, zamanın kalbinde atar. İnsan acelecidir; hemen dinmesini ister yaşadığı fırtınanın. Bilmez ki en güzel meyveler en geç olgunlaşanlardır. Şafak, gecenin en koyu anından sonra sökmez mi? Tohum, toprağın altında çatlamadan, o karanlık ve rutubetli zindana sabretmeden başını göğe uzatabilir mi?
İslam düşüncesinde Allah’ın iki türlü tecellisinden bahsedilir: Celal (heybet, azamet, sarsıcılık) ve Cemal (güzellik, lütuf, merhamet). Bazen hayat, üzerimize Celal tecellileriyle gelir; hastalıklarla, ayrılıklarla, kayıplarla ve içinden çıkılmaz gibi görünen dertlerle sarsar insanı. Bu sarsıntı, bizi uykumuzdan ve daldığımız hayal dünyasından uyandırmak içindir. Zira biz kullar, güneşli günlerde gölgeyi, toklukta açlığı, varlıkta ise asıl kaynağı hemen unuturuz nedense.
“En zor şartlar altında bile sabret” çağrısı, aslında bir müjdenin ön hazırlığıdır. Allah, sevdiği kulunu darlıkla sınar ki, genişliğe çıktığında nefesinin kıymetini bilsin. Düğümler ne kadar sıkıysa, çözüldüğündeki ferahlık o kadar büyük olur. Hüzünle yoğrulmuş olan bu bekleyiş sürecinde insan, aslında kendi acziyetinin farkına erer. Bu acziyet, insanı Allah’a bağlayan en sağlam bağdır. Kul, “Ben bittim” dediği noktada, “Ben buradayım” diyen bir iradenin varlığını hissettiğinde, imanın tadına varır.
Nihayetinde kavuşacağımız aydınlık dünya sadece dış dünyada iyileşen şartlar değildir. En büyük güzellik, sabırla yoğrulmuş bir kalbin kazandığı sükûnet ve olgunluktur. Gözyaşlarıyla sulanan bir gönül bahçesinde, dünyanın hiçbir fırtınasının koparamayacağı çiçeklerin açtığı bir gerçektir.
Nitekim, yeryüzündeki hiçbir mesele sonsuza dek çözümsüz kalmaz. Gökleri ve yeri bir nizam içinde tutan Kudret, insanın hayatındaki o karışıklığı da elbet günü geldiğinde sükûnete erdirecektir. Yeter ki insan sadece umuda, duaya ve O’na tutunsun. İşler ne kadar dolanırsa dolansın, bir çözümü ve çıkış yolu muhakkak vardır.
Ve O, sonu güzelliğe çıkmayan hiçbir yolu kulunun önüne sermez.
Zorluk bir perde; sabır bir anahtar, Allah’ın bahşettiği güzellik ise o kapının ardındaki ebedi bahardır.