reklam
reklam
reklam

Hak ve Adalet Ararken

Yayınlanma Tarihi :
Hak ve Adalet Ararken

İnsan, yaradılışından beri adaletin gölgesinde huzur aramış, emeğinin karşılık bulduğu, hakkının teslim edildiği, sözüne itibar edildiği bir hayatın özlemini taşımıştır. Herkes kendisine karşı adil davranılmasını ister. Bir haksızlığa uğradığında incinir, görmezden gelindiğinde kırılır, emeği küçümsendiğinde içten içe uzaklaşır. Ne var ki insanın asıl imtihanı, kendi hakkı kadar başkasının hakkını ararken başlar. Çünkü başkasının hakkını gözetmek, insanın kendi hakkını savunmasından çok daha derin bir ahlaki olgunluk ister. Kendi mağduriyetini anlatırken gösterdiği hassasiyeti, başkasının mağduriyetine karşı da gösterebiliyor mu? Belki de bugün toplum olarak kendimize sormamız gereken en mühim soru budur.

Bir zamanlar büyüklerimiz, çocuklarına hayatın inceliklerini öğüt vermek yerine yaşayarak gösterdikleri davranışlarla öğretirlerdi. Çünkü bizim kültürümüzde ahlak, insanın dilinde taşıdığı güzel sözlerden önce hayatına yansıttığı davranışlarla değerlendirilmekteydi. Ahilik geleneğinde esnafın terazisi kadar vicdanı da tartılır, siftah yapan dükkân sahibinin müşterisini komşusuna yönlendirmesi ticaret ahlakı sayılırdı. Birinin kazancına göz dikmemek, başkasının nasibine el uzatmamak, müşterinin ihtiyacını kendi menfaatinin önünde tutmak, insan olmanın tabii bir gereği kabul edilirdi. Rekabet değil dayanışma vardı toplumsal yaşantımızda…

Şimdi dönüp etrafımıza bakalım. Herkesin bir itirazı, herkesin anlatacak bir mağduriyeti, herkesin kendince haklı sebepleri var. Trafikte yol vermeyen sürücüye öfkelenen insan, birkaç dakika sonra başka birinin geçiş hakkını elinden alabiliyor. Çocuğundan saygı bekleyen anne baba, onun düşüncelerini dinlemeye vakit ayırmayabiliyor. İş yerinde emeğinin karşılığını arayan kişi, yanında çalışan insanın hakkını teslim etmeyi erteleyebiliyor. Sözünün dinlenmesini isteyen, başkasının sözünü yarıda kesebiliyor.

Oysa adalet, insanın kendisi için istediği ölçüyü başkası için de kabul etmesiyle başlar. Hz. Mevlânâ’nın öğütlediği üzere insan, başkasının kusurunu aramadan önce kendi nefsine bakmayı öğrenmelidir. Yunus Emre’nin insanı merkeze alan irfanında da insanın değeri, taşıdığı makamla, sahip olduğu mülkle veya söylediği sözlerle ölçülmez; gönül incitmemekle, merhametle ve güzel ahlakla anlam kazanır. Bir gönlü yıkmanın kolay, onu yeniden kazanmanın ne kadar güç olduğunu bilen bir medeniyetin evlatlarıyız. Öyleyse birbirimizin hukukunu gözetmek, geçmişten bugüne taşıdığımız en kıymetli sorumluluklarımızdan biridir.

Hak kavramı, mahkeme salonlarında dile getirilen bir kelimeden ibaret kalırsa toplumun vicdanında karşılık bulamaz. Adalet, evin içinde başlar; ailede, sokakta, okulda, iş yerinde, çarşıda ve insanın her türlü ilişkisinde kendisini gösterir. Bir insanın hakkını korumak, onun arkasından konuşmamayı, başarısını kıskanmamayı, düştüğünde elinden tutmayı gerektirir. Zira kul hakkı, bizim inanç ve kültür dünyamızda üzerinde titizlikle durulan en ağır emanetlerden biridir.

Geleceğin toplumunu inşa etmek istiyorsak çocuklarımıza haklarını aramayı öğretirken başkalarının haklarına saygı duymayı da öğretmeliyiz. Başarıyı, kazanmayı ve yükselmeyi anlatırken dürüstlüğü, paylaşmayı ve gerektiğinde kendi menfaatinden vazgeçebilmeyi de göstermeliyiz. Yarınlarımızı emanet edeceğimiz nesillerin en büyük ihtiyacı, kendi çıkarını korumak kadar, başkasının hakkını kendi hakkı kadar kıymetli gören şahsiyetler yetiştirmektir. Hakkını arayan kadar hak gözeten, saygı bekleyen kadar saygı gösteren, adalet isteyen kadar adaletle davranan bir insanın varlığı bireysel ve toplumsal hayatta egemen kılınmadıkça huzurun sağlanmayacağı bir gerçektir. Gelecek; birbirinin derdini anlayan, emeğine hürmet eden, hakkına riayet eden ve vicdanını hiçbir menfaatin emrine vermeyen insanların ellerinde şekillenecektir. Zira insanın ardından bırakacağı en değerli miras, kazandıkları, yaptırdığı binalar yahut ulaştığı makamlar kadar, kimsenin hakkını üzerinde bırakmadan yaşayabilmiş olmasının huzurudur.

Bir toplumun yarınlarına bırakacağı en kıymetli miras budur: Hakkını bil, hakkını ara; fakat hiçbir zaman başkasının hakkını kendi hakkından daha değersiz görme.

YORUM YAP